Mungiako zubiak, ETB2ren jomugan: udal-azpiegituren mantentze-lanen inguruko oharra

Euskadi Quédate (ETB2) saioan emandako erreportaje batek, Mungia Alkartuk emandako informazioarekin eta ikus-entzunezko materialarekin osatutakoak, udal-azpiegituretan mantentze-politika prebentibo baten beharrari buruzko eztabaida ireki du berriro.

ETB2ko Euskadi Quédate saioa Mungia Alkarturekin harremanetan jarri zen berriki, udalerriko hainbat zubiren egoerari buruzko informazioa zabaltzeko. Saioaren taldeak gure alderdiak egindako jarraipen-lana ezagutzen zuen eta, gainera, alderdiak grabatutako hainbat bideo-sekuentzia eskatu zituen, azpiegitura horien egoera dokumentatzeko eta erreportajea osatzeko.

Emaitza telebistako pieza bat izan da, eta horri esker, Mungiako bizilagun askok duela urte askotatik ezagutzen duten errealitate bat erakutsi ahal izan zaio Euskadi osoari: udal-azpiegitura desberdinen narriadura eta mantentze-politika prebentibo eraginkor bat indartzeko beharra.

Urrutitik datorren problematika

Egungo egoera ezin da gertakari isolatu gisa ulertu.

2021ean, Udalak Aurelio Arteche (Olalde) zubia itxi zuen, egiturazko gabeziak hauteman ondoren. Hala ere, birgaitze-lanak ez ziren 2023ko ekainera arte hasi, aurreko legealdiaren amaieran; ondorioz, udalerriko oinezkoentzako eta txirrindularientzako konexio garrantzitsuenetako bat itxita egon zen ia bi urtez.

Esku-hartze hark bidea berreskuratzea ahalbidetu zuen, baina funtsezko gai bat ere agerian utzi zuen: azpiegitura batek tamaina horretako birgaitzea behar duenean, narriadurak denbora gehiegian aurrera egin duelako da.

Inflexio-puntu bihurtu beharrean, arazoek udalerriko beste zubi batzuetan agertzen jarraitu dute.

Torrebillela: galdera asko eragin zituen itxiera

Beste kasu ezagunenetako bat Torrebillelako zubiarena da.

Santanderren gertatutako istripu tragikoaren biharamunean itxi zuten; han, zubi bat erortzeak hainbat gazteren heriotza eragin zuen.

Denbora-koinzidentzia horrek galdera hau egitera eraman zituen bizilagun asko: udal-azpiegituren egoera aldizkako jarraipen baten mende ote zegoen, ala Mungiatik kanpo gertatutako tragedia bat beharrezkoa izan ote zen gure zubien segurtasunarekiko kezka handiagoa pizteko.

Koinzidentzia horretaz harago, kasuak ageriko errealitate bat jarri zuen mahai gainean: azpiegitura publiko batek zerbitzuz kanpo jarraitzen zuen behin betiko konponbiderik gabe.

Bizilagunak direnean egoera salatzen dutenak

Herritarren ondoeza ere agerian geratu zen.

Torrebillelako zubiaren itxiera luzean, bizilagun batek hainbat kartel jarri zituen zubiaren bi aldeetan instalatutako segurtasun-hesian, mantentze-lanik ezagatik eta itxita zeraman denboragatik protesta gisa.

Keinu hark mungiarr askoren sentimendua islatzen zuen, azpiegitura publiko batek urteetan erabili gabe jarraitzen zuela ikusten baitzuten, erantzun argirik eta epe zehatzik gabe.

Herritarrak beraiek direnean mota honetako egoerak publikoki salatzeko beharra sentitzen dutenak, komeni da galdetzea mantentze-politikek benetan erantzuten ote dieten udalerriaren beharrei.

Bidegorriko zubiak zain jarraitzen du

Euskadi Quédate saioaren erreportajeak Aurelio Arteche aparkalekuaren eta Garbigunearen artean dagoen bidegorriko zubiaren egoera ere jasotzen du; azpiegitura horrek itxita jarraitzen du eta horrek egunero eragiten die oinezkoei eta txirrindulariei.

Udalak aurrekontu-sail bat bideratu du hori konpontzeko. Zalantzarik gabe, beharrezko esku-hartze positiboa da.

Hala ere, Mungia Alkartutik uste dugu hori ez dela planteatu beharreko galdera bakarra.

Galdera ez da nork konponduko duen zubia. Galdera da zergatik iritsi den egoera honetara.

Zubia konpontzea ezinbestekoa da.

Baina benetako eztabaida askoz lehenago hasten da.

Non egon da mantentze-politika prebentiboa urte hauetan guztietan?

Azpiegitura publiko batek birgaitze integrala behar duenean hainbeste denboran itxita egon ondoren, ez gaude soilik egiteke dagoen obra baten aurrean. Nahikoa aurrerapenarekin jokatu ez den urteetako emaitzaren aurrean gaude.

Mantentze-lan prebentiboek oso gutxitan sortzen dituzte titularrak. Ez dute aukerarik ematen inaugurazioak edo iragarpen handiak antolatzeko. Hala ere, segurtasuna bermatzeko, ondare publikoa kontserbatzeko eta esku-hartze txikiak birgaitze garesti bihur ez daitezen tresna eraginkorrenetako bat da.

Hori da, gure ustez, benetako eztabaida.

Ez da nahikoa arazoa dagoenean konpontzea.

Administrazio baten betebeharra arazoa gerta ez dadin saiatzea da.

Ezin ezitetsi daitekeen eredua

Azken urteotan gertatutakoa begiratzen badugu, izendatzaile komun bat agertzen da.

Zubi bat urteetan itxita egoten da birgaitu aurretik.

Beste bat segurtasun arrazoiengatik ixten da.

Beste batek zerbitzuz kanpo jarraitzen du konponketaren zain dagoen bitartean.

Bizilagunek publikoki erakusten dute euren ondoeza.

Eta, azkenik, ETB2ko Euskadi Quédate bezalako erkidego mailako saio batek erreportaje bat eskaintzen dio errealitate horri, eta, gainera, Mungia Alkarturen laguntza du hori dokumentatzeko.

Gure alderditik uste dugu gertakari horiek ez direla pasarte isolatu gisa aztertu behar.

Guztiek ondorio berera garamate: Mungiak bere mantentze-politika prebentiboa indartu behar du.

Mungiak etorkizunera begiratu behar du

Mungia Alkartutik uste dugu iritsi dela udal-ondarearen kontserbazioari buruzko eztabaida serio bat irekitzeko unea.

Azpiegiturak Mantentzeko Udal Plan Prebentibo baterantz jotzea proposatzen dugu, aldizkako ikuskapen teknikoak egiteko, jarduteko lehentasun objektiboak ezartzeko, inbertsioak nahikoa aurrerapenarekin planifikatzeko eta herritarrei udalerriko azpiegitura nagusien egoerari buruzko informazio gardena eskaintzeko.

Gobernatzea ez baita soilik azpiegitura berriak eraikitzea.

Daudenak behar bezala kontserbatzea ere bada.

Aldizkako problematika baten kronologia

• 2021 – Aurelio Arteche (Olalde) zubiaren itxiera, egiturazko gabeziengatik.
• 2023ko ekaina – Aurelio Arteche zubia birgaitzeko lanak hasi dira, aurreko legealdiaren amaieran.
• 2026ko martxoa – Torrebillelako zubiaren itxiera; itxiera hori Santanderren gertatutako istripu tragikoaren biharamunarekin batera gertatu zen, non sei gazte hil ziren pasabide bat erori zenean.
• 2026ko uztaila – Bizilagunek ondoeza adierazi dute Torrebillelan itxitako zubiaren segurtasun-hesian protesta-kartelak jarriz, eta Mungia Alkartuk bere sare sozialetan argitaratu du.
  – Aurelio Arteche aparkalekuaren eta Garbigunearen arteko bidegorriko zubiak itxita jarraitzen du, konpontzeko aurrekontu-sail bat egon arren.
  – Euskadi Quédate (ETB2) saioa Mungia Alkarturekin harremanetan jarri da zubiei buruzko informazioa eta ikus-entzunezko materiala eskatzeko, eta ondoren erreportaje bat eman du, Mungiako zubien egoera berriro eztabaida publikoan jarriz.

Ondorioa: eredua aldatzeko aukera

ETB2ko Euskadi Quédate saioak emandako erreportajeak ez du zubiei buruz bakarrik hitz egiten. Ondare publikoa kudeatzeko modu bati buruz hitz egiten du.

Azken urteotan, Mungiak ikusi du nola hainbat azpiegitura itxita egon diren denbora luzez, nola bizilagunek beraiek publikoki adierazi duten euren ondoeza eta nola denbora luzez tokiko eremura mugatuta ziruditen arazoak erkidego mailako telebista-saio baten intereseko gai bihurtu diren.

Mungia Alkartutik uste dugu egoera honek hausnarketa lasai eta eraikitzailea irekitzeko balio behar duela.

Pozten gara Udalak Aurelio Arteche aparkalekuaren eta Garbigunearen arteko bidegorriko zubia konpontzeko aurrekontu-sail bat aurreikusi duelako. Beharrezko esku-hartzea da, eta oinezkoentzat eta txirrindularientzat garrantzitsua den konexioa berreskuratzea ahalbidetuko du.

Baina konponketa horrek ez du eztabaida itxi behar. Aitzitik, askoz garrantzitsuagoa den bat ireki beharko luke.

Zer prebentzio-mekanismok egin dute huts udal-azpiegitura batzuk urteetan itxiarazi dituen egoerara iristeko?

Kudeaketa publikoa ezin da mugatu narriadura itzuezina denean konpontzera. Aldizkako ikuskapenean, mantentze-lan prebentiboan, inbertsioen plangintzan eta udal-ondarearen kontserbazioan oinarritu behar du.

Prebentziozko esku-hartze bakoitzak arriskuak saihesten ditu, etorkizuneko konponketen kostu ekonomikoa murrizten du eta, batez ere, bizilagunek euren eguneroko bizitzarako funtsezkoak diren azpiegiturak urteetan galtzea saihesten du.

Horregatik, Mungia Alkartutik proposatzen dugu Udalak Azpiegiturak Mantentzeko Udal Plan Prebentibo bat sustatzea, aldizkako berrikuspen teknikoekin, jardueren urte anitzeko plangintza batekin, lehentasunezko irizpide objektiboekin eta udal zubi, bide eta ekipamendu nagusien egoerari buruzko kontu-emate publikoarekin.

Mantentzea ez baita gastu bat.

Segurtasunean, eraginkortasunean eta bizi-kalitatean egindako inbertsioa da.

Eta kudeaketa on bat ez delako soilik inauguratzen diren obren bidez neurtzen.

Dagoeneko guztiona dena kontserbatzeko gaitasunaren bidez ere neurtzen da.

Azken batean, zubirik onena ez da urteetan itxita egon ondoren konpontzen dena. Zubirik onena inoiz itxi behar ez dena da, behar bezala mantendu delako. Hori da Mungiak merezi duen kudeaketa-eredua.